Charakterystyczną składową światopoglądu XX-wiecznych rosyjskich kosmistów, będącą novum na tle innych antropocentrycznych, „postrenesansowych” formacji myślowych, jest idea aktywnej ewolucji, czyli proklamacja nowego, „świadomego” etapu w dziejach świata, w którym kierowana rozumem i moralnym obowiązkiem ludzkość przyjmuje niejako stery ewolucji, aby pokierować rozwojem stworzenia we właściwym kierunku. W koncepcjach rosyjskich kosmistów immanencja i transcendencja przeplatają się i „uzupełniają”: materia zostaje uświęcona, Bóg zaś i boskie idee konkretyzują się w akcie wcielenia. Nowy etap ewolucji bądź jego cel (tj. będący efektem przeobrażenia stworzenia, podniesienia jego statusu ontologicznego, nowy eon bytu), zależnie od koncepcji myśliciela, będzie określany odpowiednio jako: „regulacja przyrody” (psychokracja), noosfera, pneumatosfera, czy też... Królestwo Boże na ziemi.